ಇಂದು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮೂಲತಃ ಬೌದ್ಧ ದೇವತೆ: ಅಪ್ಪಗೆರೆ ಡಿ.ಟಿ. ಲಂಕೇಶ್ ಅವರ ಲೇಖನ

Related Articles

‘ಪೇ ಟಿಎಂ ಅಲ್ಲ ಪೇ ಸಿಎಂ’: ಇದು ಬಿಜೆಪಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಜಾಹೀರಾತು

ದಲಿತ ಸೊಸೆಯನ್ನು ಮನೆಗೆ ಸೇರಿಸದ ಕುಟುಂಬ: ಮಗುವಿನೊಂದಿಗೆ ಧರಣಿ ಕುಳಿತ ಮಹಿಳೆ

ಮೂಡಿಗೆರೆ ಮಾಯಾವಿ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ ಅವರ ಕರ್ವಾಲೋ ಕಾದಂಬರಿ ಕುರಿತು ಪಿ. ಲಂಕೇಶರ ಮಾತು

‘ಸಚಿವರು ಕಾಣೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ! ಹುಡುಕಿಕೊಡಿ...

ಗೌರಿಯನ್ನು ಕೊಂದವರು ಜೈಲಿನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ, ಕೊಲ್ಲಿಸಿದವರು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ: ನಟ ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್

ನಾ ಕಂಡ ಹಾಗೆ 'ಗೌರಿ' ಅಮ್ಮ: ವಿಕಾಸ್ ಆರ್ ಮೌರ್ಯ ಅವರ ಲೇಖನ

ಗೌರಿಯ ಅಕ್ಷರಗಳು ಮಾತು ಚಟುವಟಿಕೆ ಎಲ್ಲವೂ ನಿರ್ಭಯ ಭಾರತ ನಿರ್ಮಾಣದ ಗುರಿ ಹೊಂದಿತ್ತು: ಕೆ. ನೀಲಾ ಅವರ ಲೇಖನ

ನನ್ನಕ್ಕ ಗೌರಿ ಲಂಕೇಶ್, ನಾನು ಲಂಕೇಶ್! -ಅಪ್ಪಗೆರೆ ಲಂಕೇಶ್ ಅವರ ಲೇಖನ

ಗೌರಿ ಲಂಕೇಶ್ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಭಿನ್ನ ಆಯಾಮಗಳು: ಹುಲಿಕುಂಟೆ ಮೂರ್ತಿ ಅವರ ಲೇಖನ

ಜನಸೇವಕ ಟಿ.ಆರ್.ಶಾಮಣ್ಣ ನೆನಪು: ಹರೀಶ್ ಕಳಸೆ ಅವರ ಲೇಖನ

ಇಂದು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮೂಲತಃ ಬೌದ್ಧ ದೇವತೆ: ಅಪ್ಪಗೆರೆ ಡಿ.ಟಿ. ಲಂಕೇಶ್ ಅವರ ಲೇಖನ

Updated : 05.08.2022

ಭಾರತದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಒಂದು‌ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ‌ ನೆಲದ ಪ್ರಧಾನ ಧರ್ಮವಾಗಿದ್ದ ಇದು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ‌ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇಂದು ಬಹಳಷ್ಟು ದೇಶಗಳು ಬೌದ್ಧದೇಶಗಳಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆಯಾದರೂ ಭಾರತದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಇದರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕ್ಷೀಣಗೊಳ್ಳಲು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾರಣಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಆಧುನಿಕ‌ ಭಾರತದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ನೆಲೆಗಳು ಬೇರಿನಿಂದ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗುವ ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಡಾ.ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು 1956 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 14 ರಂದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಧಮ್ಮಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ‌ ನಂತರದ ದಿನಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ವೇಗ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು.

 ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನ ಅದೆಷ್ಟೋ ಮರೆಮಾಚಿದ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಅನಾವರಣ ಮಾಡುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಡಾ. ಕೆ.ಜಮನ್ ದಾಸ್ ಅವರು ಬರೆದಿರುವ Tirupati Balaji was a Buddhist Shrine ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸಿರುವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಾವು ಒಮ್ಮೆ ಅವಲೋಕನ ಮಾಡಿದರೆ ನಮಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಮಾಹಿತಿಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ .

 ಇಂದು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮೂಲತಃ ಬೌದ್ಧ ದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಳು. ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪತ್ನಿಯರಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ‌ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದ್ದು, ಸಮುದ್ರ ಮಂಥನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪಾಲಾದಳು ಎಂಬ ವಾದವಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಕಲ್ಪನೆಯು ಇಂದಿನ ಭಾರತೀಯರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದೆ. ಆದರೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮೂಲತಃ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದಳು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಬೌದ್ದೇತರ, ಹಿಂದೂ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನಿಮಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವುಂಟು ಮಾಡಬಹುದು.

ಡಾ.ವಾಸುದೇವ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಗಮನಿಸುವಂತೆ ಬುದ್ಧನ ಜನನವನ್ನು ಬೋಧಿ ವೃಕ್ಷ, ಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಸ್ತೂಪಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭರಹುತ್ ಮತ್ತು ಸಾಂಚಿಯ ತೋರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನ ಜನನವನ್ನು ಆನೆ (ಮಾಯಾ ಕನಸು) ಮತ್ತು ಕಮಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ದೇವಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ದೇವಿ ಕಮಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವುದು, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ನಿಂತಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಮಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ದೇವಿಯ ಮೇಲೆ ಎರಡೂ‌ ಕಡೆಗಳಿಂದ ಆನೆಗಳು ಕೊಡದಿಂದ ನೀರನ್ನು ದೇವಿಯ ಮೇಲೆ ಸುರಿಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರಮೇಣ ಇದನ್ನು ಹಿಂದೂ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಗಜ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಬೌದ್ಧ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಬುದ್ಧನ ಜನನದ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕುರಿತು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೇನೆಂದರೆ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು

ಹಿಂದೂಗಳು ಈ ಬೌದ್ಧ ಚಿಹ್ನೆಯಿಂದ ನಕಲು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪುರಾವೆಗಳು;

ಭರಹುತ್, ಬೌದ್ದ ಗಯಾ ಮತ್ತು ಸಾಂಚಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸ್ತೂಪಗಳ ಮೇಲಿನ ‌ಕಲಾತ್ಮಕ‌ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ಭರಹುತ್ ಸ್ತೂಪದ ಮೇಲಿನ ದೇವಿಯ‌ ಚಿತ್ರ

ಸಾಂಚಿಯ ಸ್ತೂಪದ ಮೇಲಿನ ದೇವಿಯ ಚಿತ್ರ

ಶುಂಗರ ಕಾಲದ ಬೌದ್ಧ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಚಿತ್ರ

ಈ ಬೌದ್ಧ ದೇವಿ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ ಶುಂಗರ ಕಾಲದ ಬೌದ್ಧ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಸ್ಥಾನವಿತ್ತು . ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹಿಂದೂಗಳು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ನಕಲಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಈ‌ ಕಲ್ಪನೆಯು ಶ್ರುತಿಗಳಿಂದ‌ ಬಂದಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇಷ್ಟಾದರೂ‌‌‌ ಸಹ‌ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ಯಾವುದೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಚಿತ್ರಣಗಳಲ್ಲಿಲ್ಲ ಎಂದೂ ಸಹ ಅವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದೂಗಳ ಗಜ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬೌದ್ಧರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾದದ್ದಾಗಿಯೋ ಇಲ್ಲವೋ, ಆದರೆ‌ ವಾಸ್ತವ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಪುರಾತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ರೀತಿಯ ದೇವಿಯ ಚಿತ್ರಣ ಕಂಡುಬಂದಿರುವುದು ಬೌದ್ಧ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಹೊರತು ಹಿಂದೂ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ‌ ಅಲ್ಲ. ಇದರ ಹೊರತಾಗಿ ಬೌದ್ದೇತರ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ದೇವಿಯ ಮೊದಲ ಶಿಲ್ಪ ಕಂಡುಬರುವುದು ಮಹಾಬಲಿಪುರಂನಲ್ಲಿ. ಕ್ರಿ.ಶ 7 ನೇ ಶತಮಾನದ‌ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಪಲ್ಲವರ ಕಾಲದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.

ಮಹಾಬಲಿಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ವರಾಹ ದೇವಾಲಯದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿ ಚಿತ್ರ

ಈ ದೇವಿಯ ಚಿತ್ರ ಮಾಮಲ್ಲಾಪುರಂನ ವರಹಾ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕ್ರಿ.ಪೂ 3 ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಾಂಚಿಯ ಸ್ತೂಪ, ಭರಹುತ್ ಸ್ತೂಪದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇರುವುದನ್ನು ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತವೆ.

  ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾವೆಗಳು ಸಾರುತ್ತಿರುವ ಸತ್ಯವೆಂದರೆ ಇಂದು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವತೆಯು ಮೂಲತಃ ಬೌದ್ಧರ ದೇವಿಯಾಗಿತ್ತು. ಕ್ರಮೇಣ ಅದು ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನೀಕರಣಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದು ನಿರ್ವಿವಾದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ.

-ಅಪ್ಪಗೆರೆ ಡಿ ಟಿ ಲಂಕೇಶ್.

© Copyright 2022, All Rights Reserved Kannada One News